Ўз уйингда ижарачисан

Бу мақоладаги гаплар кўпқаватли уйларда яшайдиганларга тегишли, шунинг учун “ўз уйинг” деганда квартирани назарда тутамиз. Ҳа, ўз мулкимиз бўлган квартирамизда ижарачи – квартирант мақомида яшаяпмиз. Ҳар ойда, илгари ЖЭК, деб аталган, ҳозир эса, ТЧСЖ – хусусий уй-жой мулкдорлари ширкати (қисқача, товарищество) деб аталган уюшмага фало-он сўмдан пул тўлаб тургандан кейин, ижарачи бўлмай, киммиз?! Тағин, “фало-он сўм” деганимиз биздан сўраб ўтирмасдан осмонга сакраб кетаётган бўлса!

Иллюстратив фото

Кейинги уч йил ичида бу тўловларимиз тез-тез сакраб кетадиган одат чиқарди. Илгари квартиранинг яшаш майдонидан келиб чиқиб, тўлаган бўлсак, энди умумий майдондан келиб чиқиб тўлаяпмиз (Каллага келган ҳар қандай фикрни қонунлаштириб олаверса бўлар экан-да? Умуман олганда, бу ишга қонун мақоми берилганмикин? Бу бизга қоронғи). Тўққиз қаватли уйларда бир квадрат метр майдон учун 2017 йилда 600 сўм тўлаган бўлсак, 2018 йилнинг 1-июлидан бошлаб 800 сўмдан тўлаяпмиз. Бу – ҳали ҳолва эканини сезиб турибмиз. Минг сўмга ҳам чиқади, ундан ҳам ошиб кетади, шекилли?

Бу ишларни ТЧСЖлар ўз ихтиёри билан қилаётганлари йўқ, ҳокимиятлар томонидан зуғум бўлаяпти, чунки улар учун мўмай даромад керак. Гап шунда-ки, ТЧСЖга аҳолидан тушадиган пулларнинг 30 фозини ҳокимият, ҳеч кимдан сўраб, расмийлаштириб ўтирмасдан, ТЧСЖнинг ҳисоб рақамидан ечиб олади. 2,5 фоизи эса, ТЧСЖлар идораси – ассоциацияси ҳисобига ўтади. Демак, 32,5 фоиз пулимиз “шиғғ” этиб юқоридагиларнинг чўнтагига тушаяпти. Бу – катта пул! Аҳолининг тинкасини қуритаётган тўловлардан биттаси “марказлашган иситиш” бўлса, иккинчиси – мана шу бўлади. Бундай тўлов 2002 йилда жорий бўлган ва ҳали-ҳануз давом этиб келаяпти ва янада илдиз отиб кетадиган кўринади. Чунки, шу йилнинг 4 январида “Тураржой бинолар коммунал инфраструктурасини бошқаришни такомиллаштириш бўйича қўшимча тадбирлар ҳақида” деган, Ҳукумат қарори қабул қилинди. Унга кўра, ТЧСЖлар ишини юритиш учун қандайдир “бошқарувчи компания” билан шартнома тузиш тавсия этилади. Ҳа, тезроқ ташкил қилиш керак, шундай компанияларни! ТЧСЖдек “ёғлиқ жой”ни тезроқ эгаллаш керак! Ўттиз фоиз ҳам пулми? Қолган 70 фоизини ҳам қўлингларга олинглар!

Ўша Қарорда мана бундай сўзлар бор: “Тураржой майдонлари ва тураржой бўлмаган майдонлар мулкдорларининг мажбурий тўловлари миқдори кўпквартирали уй эгаларининг умумий мажлиси қарори билан белгиланади, лекин туман халқ депутатлари Кенгаши тайинлаган миқдордан кам бўлмаслиги керак.” Фейсбук тармоғида блогер Максим Черников ёзишича (ёзишига қараганда, жуда малакали юристга ўхшайди), Кенгаш бундай чеклов қўйишга ҳақи йўқ экан, демак, Қарор лойиҳасини тасдиқлаган ҳуқуқшунослар хатоликка йўл қўйишган бўлиб чиқади…

Ҳокимият 30 фоиз пулимизни капитал таъмир учун жамғарма сифатида олади ва бу пуллар, нимагадир, ҳокимиятнинг чўнтагида сақланиши керак эмиш. Капитал таъмир вақти келганда қайтариб берармиш. Қаранг, ҳозирги ёш болаларни ҳам бунақа усул билан алдашга уяласан, киши! Ўттиз йилдан бери яшаб келаётган уйимизда қувурлар алмаштирилганини ёки девор сувоқлар янгиланганини билмаймиз, лекин ташқи ва ички деворлар янгидан бўялгани, йўлакларга қулфланадиган эшиклар, видеокамералар қўйилгани рост. Шу ишлар учун ТЧСЖ тўлов миқдорини кўтаргани ҳам рост. Бажарилган ишлар капитал таъмирга кирадими, йўқми, буни мутахассислар ажрим қилишади. Умуман, китобларда, капитал таъмир, деб аталган ишларнинг ҳаммаси тураржой бинолари учун тааллуқли эмас (ишлаб чиқариш корхоналарининг йўли бошқа!). Бундан қатъи назар, пулни тўлаб ётибмиз! Капитал таъмир учун атаб, ҳокимият томонидан қандайдир материал ажратиб берилганми, йўқми, ТЧСЖ ходими ҳам тайинли бир гап айтолмади.

Ҳозир бозор иқтисодиёти тўла кучга кирган давр, пул бўлса, исталган темир-терсак, қурилиш материаллари ва ускуналарини бир пасда топиш мумкин. Ҳамма нарса марказлашган ҳолда тарқатиладиган совет даври аллақачон ўтиб кетди, ҳокимият нима қилади “материалларни топиб бераман” дея бизни алдаб? Тўғри, ночор аҳволга тушиб қолган уйларга ҳокимият томонидан қандайдир маблағ ажратилиши ҳақида эшитганмиз. Бу гапларга ишониш мумкин. Бу масалада ҳокимият одамлари кўкрак кериб, оғиз тўлдириб гапиришади, гўё ҳокимият ўз чўнтагидан чиқариб берди ўша маблағни! Йўқ, ўз чўнтагидан эмас, бизга ўхшаган, кўпқаватли уй аҳолисидан 30 фоизлаб йиғилган пуллардан беришади! Мана, нима учун ҳокимият ТЧСЖларни ўз қўлида ушлаб туришдан манфаатдор! Йиғилган пуллардан қанчаси квартиралар эгасига қайтиб боради, бунисини ҳеч ким текшириб, тагига етолмаса керак? Ҳокимият ўша ўттиз фоизга илҳақ бўлмасин, капитал таъмир вақти келганда, ўзимиз, ўз уйимизда яшайдиган ширкат раиси билан биргалашиб, қоидалар ва меъёрларга қараб пул тўлайверамиз.

Бошқарувчи компанияни уйларимизнинг аҳволи қизиқтирмайди, унга фақат пул керак! Ҳозир ишлаб турган ТЧСЖ раиси – биз билан бир уйда истиқомат қиладиган одам, ўз ўрнида қолади, шекилли, фақат компаниянинг иродасига буйсунадиган ижрочига айланади, бирор ишни бажариш учун компания пул ажратса, бажаради, бўлмаса, йўқ. Қувур ёрилиб кетган бўлса, сув оқиб ётаверади, чакка ўтса, ўтаверади. Хуллас, Ҳукумат Тошкентнинг Юнусобод туманида тажриба учун рухсат берган “бошқарувчи компания” анча тартиб келиб қолган бошқарув системасини алғов-далғов қилиб ташлаши ойдек равшан! “Квартплата”ларимиз қанча бўлиши аллақачон белгилаб қўйилибди: ҳар квадрат метр юза учун 1000 сўмдан 1400 сўмгача! Очофатларнинг дастидан, квартирамизни сотиб, бир парча ер илинжида чекка-чеккаларга қочиб кетамиз, шекилли.

Ўттиз фоизлик тўлов бекор қилинишини талаб қиламиз! Ҳокимият уйларингизни капитал таъмирлаб берамиз, дея бизга “ғамхўрлик” қилмасин! Бизга бошқарувчи компания керак эмас! Ўз ҳолимизга қўйинглар, ўзимизни ўзимиз эплаб яшашга қурбимиз келади!

Алиназар Хўжамбердиев
Меҳнат фахрийси, иқтисодчи

Манба:Соф.уз

 

Ўзбекистон Сингапурчалик бўлолмайдими?

Ўзбекистонда ҳалигача газ ва чироқ муаммоси бор, кўчаларимиз сувга тўлган ёки чиқиндихонага айланган. Бир пайтлар Сингапур шундай хароб аҳволда эди. Аммо ҳозир у дунёнинг энг илғор давлати. Журналист Шуҳрат Сатторов Сингапурнинг муваффақият сирини ўрганиб чиққан.

“Кичик ва камсонли аҳолига эга, табиий бойликлар тугул, тайинли ўтмиши мавжуд бўлмаган Сингапурнинг тақдири, гарчи мустақилликдан сўнг мавҳум кўринган эса-да, мамлакат тезда оёққа тура бошлайди. Буни жамиятшунослар қуйидаги омиллар билан боғлашади: қулай географик жойлашув, ҳалол ҳукумат (!!!) ҳамда хорижий тадбиркорлар билан яқин ҳамкорлик.

Бугунги кунга келиб, Сингапурнинг йиллик даромади ҳар бир фуқарога 55000 АҚШ долларини ташкил қилади. Буни иқтисодчилар «иқтисодий мўъжиза» деб аташади. Бугун сингапурликларнинг 90 фоизи шахсий уй-жойига эга. Даромади 20 фоиздан кам бўлган оилаларнинг ҳам 80 фоизи шахсий уйларига эгалик қилиши уларнинг юқори турмуш тарзидан дарак беради.

Сингапур 1965 йилда Малайзия таркибидан ажралиб чиққанида унинг аҳоли жон бошига тўғри келадиган даромадларининг ўртача миқдори 500 АҚШ долларини ташкил қилган. Ўша даврда Африканинг Гана давлати ҳам Сингапур каби учинчи дунё мамлакати ҳисобланган. Бу ўта паст даража бўлмаса-да, фуқаролар турмуши тўкин-сочинликдан йироқ эди. Ўша йилларда ҳукумат ташаббуси билан озиқ-овқат дастурлари амалга оширилган, жумладан, мактаб ва боғчаларда Сингапур болаларига бепул сут маҳсулотлари улашилган.

Сингапур қандай қилиб иқтисодий муваффақиятларга эришди?

Бунда унинг географик жойлашуви муҳим аҳамият касб этади. Малакка бўғозининг остонасида жойлашган бу ҳудуддан жаҳон денгиз савдо-сотиғининг 40 фоизи кесиб ўтади.

Иккинчидан, Бош вазир Ли Куан Ю хорижий тадбиркор ва сармоядорларга кенг қучоқ очади. Натижада, европалик пулдорлар Сингапур томон ошиқадилар. Бу эса давлат ғазнасига маблағ олиб кела бошлайди, ишчи ўрни яратилишига сабаб бўлади.

Учинчидан, Ли Куан Ю кичик, самарадор ва ҳалол ҳукумат яратишга ҳаракат қилган. Сингапурга қўшни давлатларга айнан ана шу жиҳат етишмас эди. Қолаверса, Бош вазир топшириғига кўра, маҳаллий ва хорижий тадбиркорлар ўртасида бизнесни осонлаштиришга оид сўровлар мунтазам ўтказилган, тадбиркорлар дардига қулоқ тутилган. Сингапур бугун ҳам Жаҳон банкининг «Бизнес қилиш» рейтингида етакчи ҳисобланади.

Тўртинчидан, Ли Куан Ю ҳукуматининг жамиятда қонун устуворлигини қатъий ўрнатгани, қонун олдида ҳар бир фуқаронинг тенг жавоб бериши Сингапур муваффақиятининг омили бўлди.

Бешинчидан, Ли Куан Юни «иқтидорларнинг раҳнамоси» дейишар эди. У иқтидорли фуқароларни масъулиятли лавозимларга қўйиш ва уларга яхши маош тайинлашга ҳеч қачон иккиланмаган. Шу билан бирга, Сингапурда мансабни суиистеъмол қилиш ҳам қаттиқ жазоланган.

Олтинчидан, мамлакат топаётган пулларини биринчи навбатда ҳарбий куч-қудратга эмас, саломатлик ва таълимга сарфлай бошлайди. 1965 йилда Сингапурда туғилган 1000 нафар боладан 35 фоизи нобуд бўлган бўлса, 1985 йилга келиб, бу кўрсаткич 10 фоизга тушади.

Еттинчидан, Сингапур болалари жаҳоннинг энг самарали ва яхши таълим тизимлари асосига қурилган мактабларда ўқийдилар. Иқтисодий ҳамкорлик ва ривожланиш ташкилотининг «Асосий универсал кўникмалар» рейтингида 15 ёшдаги сингапурлик ўқувчилар математика ва аниқ фанлар бўйича жаҳонда биринчи ўринда туришади. Бу ташкилотнинг ўқувчилар саводхонлигини баҳолайдиган «PISA» тестига кўра, сўнгги 5 йилликда сингапурлик талабалар «муаммоларга ечим топиш» имтиҳонларида мутлақ етакчилик қилишмоқда.

Саккизинчидан, таълим соҳасидаги экспертларнинг фикрича, Сингапур иқтисодий тараққиёт ва турмуш даражасини юксалтиришни таълим билан боғлаган. Хусусан, бу ерда биринчи ўринда таълим бериш стандарти ишлаб чиқилади. Бунинг учун катта маблағ сарф қилинади. Айниқса, энг яхши ўқитувчиларни жалб этиш ва уларнинг нуфузини оширишга аввалбошданоқ алоҳида эътибор қаратилган. Ҳозир ҳам Сингапурда ўқитувчиларни жаҳоннинг энг нуфузли таълим муассасалари битирувчиларининг орасидан ёллаш анъанаси сақлаб қолинган. Шу билан бирга, бу ўқитувчиларнинг барчаси Миллий таълим институтида қайта тайёрловдан ўтказилади. Бу эса таълим сифатини назорат қилиш ва меҳмон-ўқитувчиларга миллий таълим тизимини ўргатишда муҳим.

Натижада, осиёлик мазкур қашшоқ давлат жаҳоннинг беқиёс қазилма бойликларига эга бўлган Европа, Шимолий ва Жанубий Америка, Осиё минтақасидаги барча давлатларни ривожланишда ортда қолдирди.

Хўш, Сингапур ниманинг ҳисобига ривожланди? Бу саволнинг жавоби битта — уддабурон етакчилик ҳисобига!

Ҳалоллик — давлат тараққиётининг ўзаги. Боиси, коррупуция — «учинчи дунё» мамлакатлари мағлуб бўлаётган ягона ғанимдир. Бугунги Сингапур асосчиларининг халқ олдидаги юксак хизматлари ҳам ана шу хислат билан чамбарчас боғлиқ.

«Сингапур мўъжизаси» — эртак эмас! Улар эришдими, биз ҳам эришамиз. Ўзбекистонда бизнес учун қулай шароит яратилмоқда, коррупция батамом йўқ бўлиш арафасида, таълим сифати ҳукумат эътиборида, халқ саломатлигига катта маблағ сарф этилмоқда, ёш ва иқтидорли, садоқатли кадрлар давлат бошқарувига келмоқда, ҳукумат бошқарувидаги аҳилликни ҳар биримиз ҳис қиляпмиз. Мен ривожланмаслик ва «ўзбек мўъжизаси»ни яратмаслик учун бирор сабаб кўрмаяпман.

Фақат бир ҳақиқатни унутмаслик лозим — ўзгаришларни, фаровон ҳаётни биргина давлат раҳбаридан кутиш, унинг зиммасига юклаб қўйиш — хато. Ҳаётимизни ўзгартириши мумкин бўлган энг қудратли куч — бу биринчи галда биз, ўзимиз. Ҳаётимизни ўзгартиришдан олдин эса ўзимизни ўзгартиришимиз лозим. Зеро, энди кечагидаек ўйлаш, фикрлаш ва яшаш мумкин эмас”, деб ёзади муаллиф.

Манба:Телеграмдаги Zed News канали

Робинзон Крузо Янгимозорда бўлганми?

…Мўмина Ҳайдарова беш яшар боласини уйда ёлғиз қолдириб ишга чиққанди. Мана энди хавотир олиб турибди. Ободончилик ишлари билан машғул аёл ора-сира ортига — бир чеккаси қум барханларига туташ қишлоққа қараб қўяди. Шериги Марғуба Қўзиеванинг ташвиши ҳам уникидан кам эмас. “Рўзғорга нафим тегсин, деб ишга чиққандим.Тўрт яшар болам уйда ёлғиз”, дейди у.

— Нима, қишлоқларингда боғча йўқми? — сўраймиз улардан.

Жондор туманидаги Янгимозор қишлоғида яшовчи ҳар иккала аёл “Ярамизни янгиладингиз” деган каби секингина “уф” тортишади.

Юз нафардан зиёд боғча ёшидаги боласи бор қишлоқда мактабгача таълим муассасаси бўлмаса-я?!

— Ҳудудимиз “Қароли” маҳалла фуқаролар йиғинига қарашли, — дейди қишлоқ оқсоқоли Исмоил Қўзиев. — 360 та хонадон бор. Аҳоли сони 1200 нафарга яқинлашиб қолди. Муаммоларимиз кўп. Қайси бирини айтишни ҳам билмайсан, киши…

Ечимталаб масалаларни аниқлаш учун қишлоқни яёв кезиб чиқишнинг ўзи кифоя. Йўллар ўнқир-чўнқир. Юргани юрак бетламайди. Кейин… кўчада елкасига шох-шабба ортиб олган ёш ялангни кўп учратасиз. Сабаби, қишлоққа табиий газ етиб келмаган. Уйлар қўлбола печларда иситилади. Ўтин дегани эса анқонинг уруғи. Бир машинасини 1-1,5 миллион сўмга харид қилишади. Иложсиз қолганлар эса қўлда болта тутиб, қишлоқ адоғидаги тўқайзорга йўл олишади.

Бир пайтлар янгимозорликларнинг ота-боболари чўлда саксовул ва бошқа экинлар экиб, иҳотазорлар барпо этишган, шу йўл билан қишлоқни қум кўчкиларидан асрашган. “Энди эса тўқайзорлардан асар ҳам қолмаяпти. Равон йўлга чиқиб қарасангиз, юз километр наридаги Газли шаҳри кўринади”, дея муболаға аралаш истеҳзо қилади ҳамроҳларимиздан бири.

Айтмоқчи, Зарафшон дарёсининг эски ўзанларидан бири худди шу ердан ўтган.Узунлиги 2-3 километр келадиган бу захкаш қачон тозаланар экан? Ёзда ундан бадбўй ҳид таралади.Уни ҳам қўйинг, ер ости зах сувлари юқорига кўтариляпти, экин майдонлари ҳосилдорлигига зарар етяпти. “Захкаш тозаланганида томорқамиздан тузукроқ ҳосил олган бўлармидик”, дейишди қишлоқдагилар.

Ўтган йилда республика ишчи гуруҳи кўмагида ташландиқ бино таъмирдан чиқарилди. У шифо маскани вазифасини ўташи мумкин. Аммо олий маълумотли шифокор топилмаяпти. Патронаж ҳамшираси эса ҳафтасига икки-уч бор келиб аҳолига тиббий хизмат кўрсатади, холос. Қишлоқда дорихона деганини эса кундузи чироқ ёқиб топа олмайсиз. “Зарурат туғилганида 11 километр наридаги Қароли қишлоғидан ёки 20 километр узоқликдаги туман марказидан дори сотиб олиб келамиз”, дейди ўзини Мадина Ражаббоева деб таништирган аёл.

Азага келган ўз дардини айтиб йиғлармиш. Қишлоқдаги 19-умумтаълим мактаби директори Рамазон Ашуров ҳам юрагидагиларни тўкиб солди.

— Бизга спорт зали керак, — дейди у. — Қишда жисмоний тарбия дарслари синфхонада ўтиляпти. Ижтимоий тармоқлар орқали қўшимча билим олишга, ўқиб-ўрганишга ташна ёшларимиз кўп. Аммо қишлоқда интернет тармоғи йўқ. Мактабимиз аҳволини эса кўриб турибсиз.

Ўқув даргоҳи биноси бундан 37 йил муқаддам ҳашар йўли билан қурилган. Кирган заҳоти димоққа зах ҳиди урилади. Хоналар “буржуйка” печда иситилади. Хуллас, гапирса гап кўп.

Янгимозорликлар билан суҳбатлашаётганимизда аёллардан бири машҳур асар қаҳрамонининг кимсасиз оролдаги ҳаётини эсга олиб, “Қишлоғимизга Робинзон Крузо келганида асло ажабланмаган бўлар эди” деб қолди. Кейин қўшимча қилди: “Ахир боғчаси, шифокори йўқ, йўллари ўнқир-чўнқир, ичимлик сувини четдан сотиб оладиган, мактабининг аҳволи ночор, уйларини иситиш муаммо бўлган қишлоқнинг Робинзон яшаган оролдан нима фарқи бор?”

Бу аччиқ кесатиққа туман мутасаддилари, сектор раҳбарлари қандай жавоб беришар экан?

Манба: Халқ сўзи

 

Мени сотган онамга мактуб: “Ҳали мени кўп эслайсиз”

Тез-тез кўзимиз тушади: Тошкентда аёл ўз фарзандини икки минг долларга сотмоқчи бўлди… Фарзандини сотиб пулига уй олмоқчи бўлган аёл қўлга олинди… Спутник муаллифларидан бири сотилган бола тилидан жигарбанди ўрнига валютани яқинроқ кўрадиган оналарга мактуб ёзди. Ёзилганларнинг барчаси муаллиф таассуроти, холос

Менинг меҳрибоним! (ғалати, энди бу ибора киноядай эшитиляпти).

Биламан, катталар биз гўдакларни ҳеч нимадан хабарсиз, тушунмайди, деб ўйлайди. Сиз ҳам шундай фикрлайсиз, ойи. Биз эса аслида жуда кўп ҳақиқатни биламиз, ҳатто сиз аллақачон унутиб юборган туйғуларни ҳам тиниқроқ ҳис этамиз (маломат қилмаяпман, фақат меҳрни назарда тутганим йўқ).

Ёруғ оламга келган вақтимда илк бор қўлингизга олиб, кўкрак тутганингизда ҳидингизни туйдим. Бу ҳидни ҳалигача минг-минглаб ифорлар орасидан адашмай таниб оламан

Сизнинг қуёш каби юзингизни ҳам ўшанда кўрганман ва бир умрга жажжи онгимда муҳрланиб қолган.

Офтоб каби ёруғ, илиқ ва меҳр уфурган чеҳра, тинчлик, хотиржамлик, тўкинликни ваъда қилаётган, шундан далолат бераётган ҳидингиз ёруғ оламга келиб, чеккан азобларимни босиб кетган эди.

Катталар ҳаёт ҳақида кўп билими борлигини, буни умрлари давомида тўплаганларини айтиб, мақтанишади. Лекин бир ҳақиқатдан бехабарсиз одам вақт ўтган сари энг нозик туйғуларини йўқотиб, унутиб боради. Биринчи бўлиб, онанингҳидини унутасиз. Сўнг унинг юзидан чарақлаган нурни илғамай қўясиз. Сизга ўхшаганлар эса бора-бора меҳрни ҳам унутади. Пул билан, ўша суратли, жонсиз қоғозлар билан ҳаммасига эришса бўлади, деб ўйлайсиз. Мени аллақанча қоғозга алишдингиз Бу қоғозлар муаммоларимни ҳал қилиб беради, деб ўйладингиз? Ўз жигаргўшангиз, яқинда қонингиз, танангиз бир бўлган, сиз учун ҳар нега қодир фарзандингизни сотиб, яна қандай муаммони ҳал қилмоқчи бўлдингиз, билмадим!?

Пул керакмиди сизга? Унга уй-жой қилмоқчимидингиз? Мени олиб бориш учун уйингиз йўқмиди? Менга кийим, қуруқ сут олиб беришга қурбингиз келмасмиди?

Менга пул керак эмас, ойижон! Менинг пулим ҳам, борим ҳам, йўғим ҳам ўзингиз! Менга уй керак эмас! Сизнинг бағрингиз ҳар қандай кошонадан улуғ!

Менга кийим керак эмас! Эски бўлса ҳам кўйлагингизнинг этагига солиб, ўраб олиб юрсангиз, менга шу энг пўрим кийимдан афзал.

Менга қуруқ сут ҳам зарур эмас! Кўкрагингиздан келиб турган сутнинг ўзи етарли. Худойимнинг ўзи мен учун керак бўладиган ҳамма-ҳаммасини муҳайё қилган эди-ку. Сиз нега кўнмадингиз? Мен ҳали нафсим ва эҳтиёжимдан минг баробар кўпроқ талаб қиладиган очкўзлик даражасида эмасдим. У сиз, катталар, нафсингизга эрк берасиз, бизга эса озгина меҳр ва Аллоҳ юборган неъматлар етарли.

Кўряпсизми, ойижон, менга ҳеч нарса керак эмас, сизни безовта ҳам қилмасдим, фақат иссиқ бағирингизда бўлсам бас эди.

Сен ишонган якка-ю ягона инсонинг сени сотса, якка-ю ягона таянчинг устингга тоғларни қулатса Қайга бориш, кимга додингни айтиш мумкин? Ахир мен ожизман, на ўз фикримни айта оламан, на ўзимни уддалайман. Биров учун хулоса қилаётганда одам, айниқса она, ўзининг манфур мақсадларини устун қўйиши керакми? Сиз мени дунёга келтирган бўлсангиз-да, мен учун хулоса қилишга, мен учун гапиришга, мен учун қарор қабул қилишга ҳаққингиз йўқ эди-ку!

Оналар фарзанди учун нима иш қилмасин, ҳаммаси кечирилади, лекин ҳатто фарзандидан ўзининг разил мақсади учун фойдаланган сизни ким деб аташ мумкин?!

Сиз мени инсон ўрнидан кўрмадингиз мендан кўра аллақанча яшил қоғозчаларни афзал билдингиз. Она ва бола ўртасидаги меҳрдан улуғроқ бўлган бу қоғозлар нима ўзи? Уларга шу меҳрдан ҳам ортиқ, шу меҳрдан ҳам улуғроқ нимани олиш мумкин? Билмайман

Ишонинг, бир кун улғайсам, ҳамма муаммоларингизни ўзим ҳал қилиб берардим бир кун катта бўлиб, ёнингизда туриб, ишлаб, ўша қоғозчалардан кўпини топиб берардим, ойижон! Ўша қоғозчаларга шунчалар ўч экансиз, наҳотки билмадингиз, мен ёнингизда, омон бўлсам, сизнинг тирик пулларингиз ҳам бўлишим мумкин эди. Бор, пул топиб кел , десангиз ишлаб, меҳнат қилиб топиб келардим. Барибир сизни ташлаб кетолмасдим-ку!

Болалигимда сиз менга меҳр берсангиз, кексарганингизда мен сизга меҳр берадим-ку! Жудаям калта ўйладингиз! Бу дунёдаги энг қадрли валюта меҳр эканини, наҳотки билмайсиз? Синмайди, қадрсизланмайди, ўлмайди Меҳр кўзингизни кўр қилгандоллардан ҳам қадрлироқ эканини билмайсиз. Сизга ўхшаганлар адашиб, долларгаҳар нимани оламан, деб ўйлайди. Аслида улар долларга меҳр сотиб олмоқчи бўлишади. Долларни-ку топишади, лекин меҳрни

Бир ҳақиқатни билмадингиз, ойижон, қоғознинг жони йўқ, қоғозга кўп нарсаларни алиштирса бўлади, лекин меҳрни олиб бўлмайди Пулни бугун бўлмаса эртага, эртага бўлмаса индин топиш мумкин, у ҳеч ерга қочиб кетмайди, уни ҳар ердан, ҳаришни қилиб топиш мумкин, лекин энди мени қайдан топасиз? Мен сизни қайдан топаман?!

Албатта, сиз бу қоғозлари хоҳлаганда фарзандга айлантириш, унинг меҳрини сотиб олиш мумкин, деб ўйлайсиз. Шундай фикрда бўлганингиз учун ҳам мени шуларга алмаштирдингиз. Ишонинг, ойижон, ҳақиқат бундай эмас. Ўртамиздаги меҳр битта юрак, бир онг билан яшаётган даврда бошланган. Қачонлардир иккаламиз бир томирдан озиқланганмиз, бир юрак билан яшаганмиз, бир онг билан фикр қилганмиз, ахир.

Билсангиз, бу дунёда сизга мендан-да яқинроқ одам йўқ эди. Буни тез унутганингизга ҳайронман. Иккаламиз яхлит эдик. Қирқ ҳафта бир тан, бир жон бўлиб яшадик

Қирқ ҳафта!

Бу умримнинг энг лаззатли, энг шарафли, энг ёрқин, беғубор, беғам дамлари экан. Буни туғилганим ҳамоноқ сезганман. Тезроқ туғилишни, сизни кўришни жуда-жуда истардим

Туғилиб, атрофдаги номаълум ҳид, ёруғлик, этни жунжиктирадиган ҳаво ҳаммасини дарҳол сездим. Ўшанда мени тинчлантирган, чинқириб йиғлашимни тўхтатишга сабаб бўлган ягона илинж сизнинг ҳидингиз ва чеҳрангизни кўриш бахти эди. Шунга эришдим ва улар мени бир умр тарк этмайди, деб ўйлаган эдим.

Бироқ

Мен ҳали на ҳидингиз ва на юзингиздан ёғилиб турган нурни унутиб улгурмаган эдим. Уларга тўймаган ҳам эдим. Бу ҳид ва бу нур ҳаётга келиб, топганим, ҳис этганим энг қадрдон, энг олий туйғуларим, ишончим, борлиғим эди. Бироқ, сиз мени сотдингиз!

Бир инсон иккинчисига қилиши мумкин бўлган энг разил, энг қабиҳ ишни сиз ўз фарзандингизга қўлладингиз. Мен-ку, кимнинг қўлига тушдим, билмайман

Балки фарзанд доғида юрган, уни эркалаб, папалаб ўстирсам, унга жонимниям фидо қилсам, деб орзу қилиб юрган, Худо зурриётдан қисган одамлардир Балки, ўзининг аллақандай разил мақсадлари учун фойдаланмоқчи бўлаётган ёмон одамлардир

Балки, инсон аъзолари билан савдо қилувчи нобакор кимсалардир Билмайман, билишниям истамайман!

Ўз онаси сотган инсон учун энди бунинг нима аҳамияти бор? Туғилибоқ инсониятнинг энг разил хиёнатига дуч келган, тақдири, ҳаёти, туйғулари, орзу-ўйлари аллақандай тўрт-беш қоғоз парчасидан ҳам паст қўйилган гўдакка қолган барча ишлар, қилмишлар ўйиндай туюлади, албатта.

Омон бўлинг, ойижон! Ҳали мени кўп, жуда кўп эслайсиз!!!

Бир ожиз гўдак-да, деб ўйламанг Мен-ку сизга ёмонлик тиламайман, лекин меҳрингизни сотиб, ўрнига арзон баҳога олганингиз қаҳр умрингиз сўнгигача таъқиб қилади!

 

Суд котибаси нега ишдан ҳайдалди?

(Ёхуд мурдани суд қилиб ҳукм чиқарган судъя қаерда)

Ҳаётда ҳаммма нарса ўткинчи, амал ва бойлик келиб кетувчи нарса , ИНСОНДАН фақат яхшилик ва яхши номгина қолади. Айнан шу боисдан ҳам Инсон ҳаётда яшар экан, одатда бутун вужуди, қалби билан ўзидан яхши ном қолдиришга интилади. Бунинг учун инсон тиним билмай ўқийди, ишлайди, изланади энг муҳими турли чиғириқларидан ўтади, турмушнинг ҳар хил аччиқ сабоқларидан хулоса чиқаради. Бироқ баъзан шундай бўладики, қуруқ туҳмат сабаб ёки ҳақиқат излаб кимнингдир қаҳрига учраб мисқоллаб йиққан обрў эътиборингдан айиришга, юзингга қора чаплаб ўзингни бадном қилишга уринишларга дуч келишдан ҳеч ким суғурталанмаган экан.

Яқинда таҳририятимизга ҳаётнинг ана шундай зарбаларига учраган бир аёл мурожаат қилди. 28 йил давомида Хоразм вилоятининг Боғот туманида суд органларида суд мажлиси котибаси ва девонхона мудири лавозимларида ишлаган, нафақага чиқишига 6 ой қолганида эса тўқима айбловлар билан ишдан бўшатилади. Ноҳақларга чидолмасдан адолатни тиклаш учун бутун бошли тизимга қарши кураша бошлаган бир пайтда республикамизнинг баобрў марказий нашрларидан бири бу аёлнинг шаънига туҳматлардан иборат каттагина мақола эълон қилади. Бу билан турли инстанцияларга юборган шикоятларини ўрганиш чоғида энди унга ушбу мақолани кўрсатиб, овозини ўчириб тилини тийиб юришга, бўлмаса бундан нафақат ўзи, балки яқинлари ҳам жабр кўришига шаъма қиладилар.

Мақолани қунт билан ўқисак, муаллиф кимнингдир буюртмаси билан фақат А. А ни қоралаш мақсадида ёзилганини англаш қийин эмас. Биринчидан мақолада А. А дан шикоят қилаётган М. А. аслида турли идораларга унинг устидан туҳматдан иборат ёзган аризалари (ариза нусхалари мавжуд) учун туҳмат қилишда айбланиб, Ҳазорасп туман суди томонидан жавобгарликка тортилган. Иккинчидан, Бу йигит отамдан қолган дея даъво қилиб, ўз туғишган акаси билан салкам 5 йилдан буён судлашаётган уй отасидан қолган эмас, аслида ноқонуний қурилма эканлигини мақола муаллифи негадир айтишни “унутади”. Отам васият қилган деган мулк эса аслида ноқонуний қурилиш эканлигига Олий Суднинг ўз ажримида баҳо берган , Лекин буни муаллифга қизиғи йўқ, негаки мақсад А.А бадном қилиш. Боз устига А. А ни қоралашга шу қадар берилиб кетадики, бунинг учун беш йил олдин бу аёл гувоҳ сифатида иштирок этган жиноят ишида уни айбдор қилиб кўрсатишни жуда жуда ҳоҳлайди. Бироқ терговчининг гумондор тариқасида ишга жалб қилиш ҳақидаги қарори бўлмасдан туриб, бировни гумондор деб топиш, суд ҳукми бўлмагунча айбдор деб ҳисоблаш ёки шаъма қилиш журналистик этика қоидаларини бузилиши эканлиги муаллифга аҳамияти йўқ. Шунинг учун у жиноят ишлари бўйича Хоразм вилоят судидаги мутасаддилари томонидан ташкиллаштирилган Р.Сапаеванинг аризаси асосида хизмат текшируви ўтказиб, А.А ни бўшатилишига сабаб бўлгани ҳақида батафсил тўхталишни истамайди. Боз устига ушбу муҳбир даслаб 2016 йилнинг августида, охирги марта 2017 йил январида келган бўлсада, мақола эса анча кейин ишдан ноҳақ бўшатилгани хусусида А.А. тинмай юқори ташкилотларга ариза ёза бошлаганидан кейин аниқроғи 2017 йил 15 июлда эълон қилиниши кишида шубҳа уйғотади.

 

Ушбу ҳолатга А. А. нинг ўзи шундай изоҳ беради:

– Халқимизга азалдан аёл кишини кадрлаш, асраб авайлаш хислатлардан бири. . Шу боисдан ҳам одатда бирон Эркак киши аёл киши билан тортишиб қолса, гарча ҳақ бўлсада, аёл киши билан тортишиб юришни ўзига эп кўрмайди. Мен билан боғлиқ ҳолатда эса туманимизга жиноят ишлари билан суди раиси лавозимига Эрпўлат Бердиев келганидан кейин туманимиз судида бўлаётган адолатсизлик, бефарқлик ва турли ноҳақликлар урчиб кетаётганига чидай олмай юқори ташкилотларга оғзаки ва ёзма мурожаатлар қилганимдан кейин мен вилоят суд тизимида ички гап сўзни ташқарига чиқарганим учун Вилоят суди раиси учун ҳам исталмаган шахсга айландим қолдим. Жиноят ишлари бўйича Боғот туман суди раиси учун инсон тақдирини ҳал қиладиган суд жараёни шу қадар ўйинчоққа айланиб қолгандики, охир оқибат бу Судъя жаноблари Вафот этган одамни сўроқ қилиб, унга ҳукм чиқаришгача бориб етди. Бироқ шу ҳолатда ҳам Вилоят суди раиси Э. Бердиевга нисбатан чора кўришни ўзига эп кўрмади. Натижада Ҳозирги кунда бу “адолатпеша” СУДЪЯ ХЎЖАЙЛИ ТУМАН МАЪМУРИЙ СУДИ РАИСИ ЛОВОЗИМИДА ФАОЛИЯТ ЮРИТМОҚДА! Хоразмчасига айтадиган бўлсак, оқ мойдан олиб, сариёғ билан сийланди. Ажаб эмас, навбатдаги “каҳрамонлиги”дан сўнг Э. БЕРДИЕВ зора бирон бир вилоят судларидан бирига раҳбарлик лавозимларига тавсия қилинса ҳам ажабланмайман. Ахир бу судъяни кирдикорларини яшириш учун нақ вилоят судининг раиси мендай арзимаган туман суди мажлис котибасига шахсан телефон қилиб, ўзимни йиғиштириб олмасам шармандаларча ишдан ҳайдашини айтишгача бориб етишига қараганда, бу жаноб учун ҳам инсон манфаатлдари ва адолат тамойиллиари эмас, идоравий ва шахсий муносабатлар устиворлигини яққол кўрсатади Сохта, туҳматларга асосланган, раис уюштирган ариза ва айбловлар баҳонасида мени аслидан шу вактгача кадар ишламаган, менга келганда эса фаолият кўрсатган касаба қўмита розилиги олинди. Энг кизиги, касаба қўмитанинг 3 кишидан иборат булган аьзосидан биттаси ўзининг умуман касаба қўмитага сайланганлигини қўмита йиғилиши бўлган кунгача билмаганлигини билдиради. Тан олишим керак, жиноят ишлари бўйича вилоят судининг раиси айтган сўзининг устидан чиқди. Менинг устимдан шахсан ўзи ариза уюштириб, сохта ва тасдиқланмаган айблар билан мени ишдан ноқонуний бўшатишга эришди. Менга нисбатан хизмат текшируви ўтказилишига ва ишдан бўшатилишимга сабаб бўлган ариза муаллифи Р. Сапаевадан ўз мақсадлари йўлида фойдаландилар.

Бу ҳолатга аниқлик киритиш мақсадида биз А.А устидан ариза билан мурожаат қилган Р. Сапаевани топиб, бу хусусида бизга тушунтириш беришини сўрадик.

-Мен бир кишига қарз берган эдим. Туман судининг ярашув ҳақидаги ажримидан норози бўлиб, вилоят судига кассация ариза бердим. Иш кассацияда кўрилган куни, суд мажлиси тугагач, мени судъя Полвонов вилоят суди раиси билан учраштиришди. Раис ва яна бир судья менга Боғот туман суди котибаси А.А. устидан шикоят ариза ёзсам, менга судланувчи томонидан етказилган зарарнинг қолган қисмини тўлиқ ундириб беришга ваъда бердилар. Мен дастлаб рози бўлмадим, аммо ўз пулларимни тезроқ олиш истаги мени бу таклифга рози бўлишга мажбур қилди. Мен улар айтганидай қилиб ариза ёздим. Туман судининг ажрими бекор қилинди. Бироқ пулимни ундириш ҳақида эслатсам улар очиқдан очиқ мени масхара қилишгача етиб боришди. Мен хато қилганимни, бир одамнинг устига ноҳақ мазғава тўкканимни анлаб етдим. Мен адашганлигимни айтиб, 11.01.2018 йил куни кайта ариза билан вилоят судига мурожаат қилдим, қўмита мажлиси бўлган куни эса вилоят судига ҳақиқатни айтиш учун бордим, лекин мени энди вилоят суди раиси олдига киритиш нарида турсин суд биносига ҳам киритишмади. Мен эса судларнинг бу ўйинлари натижасида зарарнинг қолган қисмини ола билмасдан халигича сарсон саргардонман. Мен ҳаётда кўп қийинчилик кўрганман, эзилганман, адашганман, лекин нима учун бу судъялар менга сен нотўғри сўқмоқда юрибсан, мана бу текис асфальт йўлга чиқ, деб менга тўғри йўл кўрсатиш ўрнига, мендан фойдаланиб, ўз ходимини беобрў қилдилар. Уларнинг ҳам бола чақаси бордир, худодан қўрқмайдиларми? (Р. Сапаеванинг ўз қўли билан ёзган тушунтириш хати мавжуд!)

– Мен ҳозир нафақадаман, бироқ менинг қонуний ҳуқуқларим поймол қилингани, ғурурим топталгани, шунча йиллик мехнатим инобатга олинмасдан, менга нисбатан турли тазйиқлар қилганликлари учун 2017 йил 10 январдан буён адолат истаб юқори ташкилот ва органларига ёзган хатларим холисона ўрганилмасдан, қаерга ёзишимдан қатъий назар айланиб яна Хоразм вилоят жиноят ишлари бўйича суди раисининг қўлига келиб тушаяпди. Мен фақат адолатни тикланишини истайман. Оддий котиба устидан ўзлари уюштирган аризага таяниб, чора кўрганлиги ошкор бўлишидан қўрқиб, ёпиғлиқ қозонни ёпиғлигича қолдиришга ҳаракат қилмоқдалар. Айбим бўлса жазолашсин, жиноятим бўлса қамашсин. Мени ишга тиклашларини сўраётганим йўқ мен фақат адолатни тикланишини, ҳақиқатни юзага чиқишини истайман халос!

Қонун устуворлигини таьминлаш, ижтимоий адолатни, фуқаролар тинчлиги ва тотувлигини таьминлаш суд фаолиятининг бош мақсади ва вазифаси, бироқ А. А. нинг аризасини на фуқаролик суди, на маъмурий суд қабул қилмаяпди. Мамлакатимизда эса Президентимиз бошчилигида қонун устиворлигини таъминлаш, адолатни карор топтириш, инсонларнинг топталган, поймол этилган ҳуқуқларини тиклаш борасида катта ўзгаришлар бўлаяпди. Умид қиламизки бундай ўзгаришлар Хоразм вилоятига ҳам келади, бир муштипар аёлнинг дардини тинглаб, унинг топталган ҳуқуқларини тикланишига ёрдам беришга қодир мард ёшулли топилиб қолар.

Биз ким ҳақ ким ноҳақ хулоса чиқариш ниятимиз йўқ. Фақат А. А. нинг шикоят ва аризалари келтирилаётган иддаоларини тегишли органлар томонидан батафсил ўрганиб чиқилишига ва адолат тикланишига умид қиламиз.

Одил УСМОН, Хоразм вилояти